Γιατί λέω και γράφω ιστορίες. Του Βαγγέλη Γονιδάκη

Ο Βαγγέλης Γονιδάκης αφηγείται στην Κρυσταλία Πατούλη και το Tvxs.gr τη δημιουργική εμπειρία της συγγραφής -από την ιδέα μέχρι το τυπογραφείο- του βιβλίου του Μη το γελάς, που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ταξιδευτής:

Από μικρό παιδί έψαχνα να βρω την αλήθεια μέσα στο ψέμα. Όχι την πραγματικότητα, μα την αλήθεια, τη φωνή των ανθρώπων μέσα στις ιστορίες και τα παραμύθια, που έφτανε σε μένα σαν το μουρμούρισμα της θάλασσας που τ΄άκουγα πεντακάθαρα, όταν έβαζα το κοχύλι στο αφτί μου.

Σ΄ αυτή την αναζήτηση με βοήθησε η γιαγιά μου, απ΄ τη μεριά του πατέρα μου, η Καλίτσα. Αυτή, λοιπόν, η γιαγιά, που με φώναζε «γιοκαράκι μου», με κάθιζε δίπλα της ατελείωτα καλοκαιρινά βράδια και αφού με τάιζε ξινό και για επιδόρπιο κομμάτια από κερήθρα με θυμαρίσιο μέλι, άρχιζε να μου αφηγείται λαϊκά παραμύθια και ιστορίες για στοιχειά και νεράιδες που παίρνουνε το νου και τη φωνή των ανθρώπων που τις συναντούν.
Τα πρωινά είχε σειρά ο παππούς. Ο Δημήτρης, ο ιππέας, ο πολεμιστής των βαλκανικών και της Μικράς Ασίας. Άλλοτε καβάλα στο γαιδούρι, πηγαίνοντας για το χωράφι, κι άλλοτε μαζεύοντας μέσα από τ΄αμπέλι τα αυγά που γεννούσαν οι αλλανιάρες κότες, έβλεπα τους μαχητές να ξεχύνονται από το στόμα του παππού και να τρέχουν δίπλα μου. Κι όταν ερχόταν ο χειμώνας, τη σκυτάλη έπαιρνε ο πατέρας μου. Καθισμένος δίπλα στη σόμπα τον άκουγα να μου αφηγείται παιδικά του βιώματα, ιστορίες του εμφυλίου και παραλλαγές των λαϊκών παραμυθιών της γιαγιάς. Μασουλώντας την κηρύθρα, το μυαλό μου κατακλυζόταν από τις αφηγήσεις. Η φαντασία μου κάλπαζε. Το φανταστικό ανακατευόταν με το πραγματικό και ολόκληροι κόσμοι ζωντάνευαν μέσα μου.

Μαθητής ακόμα του δημοτικού, άρχισα να λέω τις δικές μου ιστορίες, αλλά και λαϊκά παραμύθια όπως τα είχα βιώσει, μαθητεύοντας χωρίς να το καταλαβαίνω τότε, κοντά σ΄ αυτούς τους ανθρώπους. Πριν από κάμποσα χρόνια μετά από μια αφήγηση ιστορίας μου σε μια οικογενειακή γιορτή, ο πατέρας μου με ρώτησε πως αισθάνομαι και εγώ χωρίς να το πολυσκεφτώ, του απάντησα, «νοιώθω σαν να είμαι πιο ζωντανός, σαν να καθάρισε το αίμα μου και να ξεκάπνισε η ψυχή μου». Κι αυτός μου είπε, «αυτό να κάνεις λοιπόν, να λες πάντα ιστορίες για να καθαρίζει το αίμα σου και η ψυχή σου, να μη σταματήσεις ποτέ».

Δύο ιστορίες μου τις άκουσε πρώτη απ’ όλους, η Σάσα Βούλγαρη, φίλη και δασκάλα μου στην αφήγηση, στα σεμινάριά της «Παραμυθαίομαι» και με παρότρυνε να τις γράψω. Λίγο αργότερα, φίλοι παραμυθάδες που άκουσαν άλλες ιστορίες που έλεγα, στη «Σχολή αφηγηματικής τέχνης», όπως η Ανθή Θάνου και ο Γιώργος Ευγενικός, μου είπαν να τις βάλω στο χαρτί.
Όμως αυτό δεν ήταν κάτι απλό.

Θα σας ζητήσω να σκεφτείτε την αρχή. Τότε που ένα βιβλίο δεν είναι παρά μια κόλλα χαρτί και ο συγγραφέας κρατάει το στυλό αμήχανος και κοιτώντας το κενό μπροστά του, αναζητά. Τι να αναζητά άραγε; Τι να σκέφτεται;

Θα σας πω. Δεν κοιτάζει το κενό, δεν κοιτάζει το χαρτί. Μέσα του κοιτάζει και αναζητά τον εαυτό του. Μόνο όσοι γράφουν, έχουν ανακαλύψει την ψυχαναλυτική αξία της γραφής. Παίρνεις μια βαθειά ανάσα και βουτάς, κρατώντας το φακό σου στα σκοτεινά βάθη της ψυχής σου. Ψάχνεις κάθε γωνιά, σηκώνεις κάθε πέτρα, κάθε βότσαλο. Σκαλίζεις την ύπαρξή σου και ακούς τους ανέμους της ζωής, που άλλοτε είναι νοτιαδάκια και φέρνουν τραγούδια και γέλια, άλλοτε τραμουντάνες και φέρνουν θρήνους, κι άλλοτε μελτέμια και φέρνουν θυμωμένα ουρλιαχτά. Εκεί στους αέρηδες, βρίσκω τις ιστορίες των ανθρώπων. Τις μαζεύω. Δεν τις επινοώ. Πηγαίνω ξοπίσω από τις ζωές τους και θερίζω αν είναι χωράφι, τρυγάω αν είναι αμπέλι. Βγαίνω στα βράχια τους και μαζεύω από τα λακουβάκια το αλάτι που έχει απομείνει στο πέρασμα της ζωής τους. Γιατί οι ιστορίες είναι απομεινάρια που αφήνει το πέρασμα της ζωής.

Κι αφού τις μαζέψω, τις μεταπλάσω, τις φιλτράρω και τις καθαρίσω, τις ρίχνω στο δισάκι της μνήμης μου και τις κουβαλάω με σεβασμό σ΄αυτούς που μου τις έχουν εμπιστευτεί και προχωράω. Η ζωή με συνεπαίρνει γιατί είναι συναρπαστική. Ξεχνιέμαι, όπως «λειώνει» το παιδί μέσα στο παιχνίδι, και βρίσκομαι ξανά μέσα σε νέες ιστορίες, που θέλω να καταγράψω και να διασώσω. Να τις γλυτώσω από τη λησμονιά και την αφάνεια. Για μια στιγμή σταματάω, και μπροστά μου έχω το λευκό χαρτί. Βουτάω μέσα στη θάλασσα της μνήμης μου, φτάνω στο βυθό και επιλέγω αυτά που αξίζουν να έρθουν μαζί μου στην επιφάνεια.

Είμαι, όμως, εγώ αυτός που γράφει; Πράγματι, δεν θα μπορούσα να μην αναρωτηθώ. Και η απάντηση στο ερώτημα είναι, όχι μόνο. Γιατί ο άνθρωπος που γράφει την ώρα που δημιουργεί, ξεπερνάει τον εαυτό του. Βγαίνει από το καβούκι του καθημερινού ανθρώπου και γίνεται ένας υπερβατικός  άνθρωπος. Ένας άλλος άνθρωπος, που προσπαθεί να επικοινωνήσει με την αλήθεια, με το σύμπαν, με τον συνάνθρωπο. Που πετάει το μπουκάλι με το μήνυμα στη θάλασσα, περιμένοντας να το βρεί ο αναγνώστης και η αναγνώστρια. Αυτόν τον άλλο Βαγγέλη, τον συγγραφικό μου εαυτό, τον αφύπνισε η καλή μου φίλη Κρυσταλία Πατούλη, στο σεμινάριό της «Αφήγηση Ζωής». Η Κρυσταλία έχει κάνει και την επιμέλεια του βιβλίου μου.

Με γεμάτο το δισάκι ιστορίες ανθρώπων, συνέχισα το ταξίδι μου στη θάλασσα της ζωής. Όταν ξάφνου, μπροστά μου φάνηκε ένας φωτεινός φάρος. Έριξε πάνω μου το φως του και μου φώναξε : «Το νου σου καπετάνιο, τράβα μακρυά από τις ξέρες!». Τον άκουσα, το πήρα «αλα πάντα» και γλύτωσα. Έριξα άγκυρα δίπλα του και του έδειξα τις ιστορίες μου. Κι αυτός μου είπε : «Μωρέ μπράβο, Βαγγέλη! Αυτά πρέπει να τα διαβάσει ο κόσμος. Θα σου κάνω εγώ έναν πρόλογο». Αυτός ο φωτεινός φάρος που με έσωσε από τις ξέρες είναι ο Βασίλης Βασιλικός. Δάσκαλε, σε ευχαριστώ, που πίστεψες πως θα τα καταφέρω, όταν εγώ ακόμα πάλευα να ξεφύγω από τα βράχια.

Κι ύστερα, καθώς ανοίχτηκα στο πέλαγος, έπεσα πλώρη με πλώρη με έναν άλλο «Ταξιδευτή». Τον Κώστα Παπαδόπουλο, τον εκδότη μου. «Έλα», μου είπε, «ας ταξιδέψουμε παρέα». Πήρε τις γεμάτες σελίδες μου, τις τύπωσε, τις έδεσε σφιχτά, έβαλε κι ένα εξώφυλλο με ένα καραβάκι, σαν κι αυτό που ταξιδεύαμε κι οι δύο, έγραψε στο εξώφυλλο το όνομά μου, κι έφτιαξε ένα βιβλίο. Αυτό ήταν. Οι ιστορίες μου είναι πια ακινητοποιημένες στο χρόνο. Οι ανθρώπινες στιγμές από το παρελθόν είναι εδώ και μπορούμε να τις ζήσουμε ξανά και ξανά. Είναι ένα βιβλίο που μπορείτε να το κρατάτε στα χέρια σας και να το ακουμπάτε με ασφάλεια στο γραφείο σας, στο ράφι σας, στο κομοδίνο σας, στη βιβλιοθήκη σας.

Είναι ένα βιβλίο που μέσα του περιέχει ιστορίες που έχουν βασιστεί σε αληθινά γεγονότα. Οι ήρωές μου ήταν και είναι υπαρκτά πρόσωπα, αν και τα ονόματά τους έχουν αλλάξει για ευνόητους λόγους.

Στις ιστορίες προσπάθησα να αποτυπώσω την ένταση των συναισθημάτων των αφηγητών την ώρα που μου τις αφηγούνταν και κράτησα όσο μπορούσα αναλλοίωτη την αφηγηματική τους γλώσσα . Τα κατάφερα; Ποιος ξέρει. Εσείς θα μου πείτε.

Βαγγέλης Γονιδάκης
2.4.2019 – Απόσπασμα από την 1η παρουσίαση του βιβλίου "Μη το γελάς" στον Ιανό.


Στο πλαίσιο της 16ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης, στις 11 Μαίου 2019, στις 9μμ, στην Αίθουσα 1 και στο Περίπτερο 13, θα γίνει η 2η παρουσίαση του βιβλίου του Βαγγέλη Γονιδάκη, «Μη το γελάς», Εκδόσεις Ταξιδευτής – 2019.

Για το βιβλίο θα μιλήσουν:
-Ανθή Θάνου, αφηγήτρια-συγγραφέας.
-Γιώργος Ευγενικός, αφηγητής-καλλιτεχνικός υπεύθυνος του Κέντρου Μελέτης και
Διάδοσης Μύθων και Παραμυθιών.

"Η συλλογή διηγημάτων του πρωτοεμφανιζόμενου Βαγγέλη Γονιδάκη "Μη το γελάς" απαρτίζεται από δύο ενότητες: στην πρώτη η ναυτοσύνη, η θάλασσα με τους κινδύνους που εγκυμονεί, και το βουνό με τους δικούς του όταν σκεπάζεται από τρία μέτρα χιόνι (και τα τέσσερα με μια γραφή λιτή που όμως σε συνταράζει με το Τραγικό νόημα της ζωής κατά τον Ισπανό Μιγκουέλ Ουναμούνο) και η δεύτερη ενότητα, ανάλαφρη και σαρκαστική ταυτόχρονα, αναμοχλεύει αυτό που παλιά το λέγαμε "ηθογραφία", ενώ σήμερα -που οι "αγροτοπολίτες" των πόλεων επιστρέφουν στο χωριό όπου γεννήθηκαν μόνο για τις καλοκαιρινές διακοπές τους, στα εξοχικά που έχτισαν εκεί ή στα πατρώα οικήματα που αναπαλαιώσαν- δεν μπορεί να υπάρξει ηθογραφική γραφή αντίστοιχη του παρελθόντος καθώς τηλεόραση, διαδίκτυο, κινητά και αυτοκίνητα κανοναρχούν τη ζωή μας. Οπότε με την μεσολάβηση του "χρόνου" αλλάζει και το σκηνικό: ηθογραφική πια μπορεί να είναι μόνο η μνήμη." (από τον Πρόλογο του Βασίλη Βασιλικού)

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα:
Ο Βαγγέλης Γονιδάκης κατάγεται από τη Δρυοπίδα της Κύθνου. Σπούδασε στη ΑΔΣΕΝ Πλοιάρχων της Κύμης και στη σχολή Ναυπηγών Μηχανολόγων Μηχανικών του Ε.Μ.Π. Εδώ και τρεις δεκαετίες ξεκίνησε να εργάζεται στη ναυτιλία και συνεχίζει μέχρι σήμερα. Ταξιδευτής της ζωής, έχει επισκεφτεί πάνω από εκατό χώρες σ’ ολόκληρο τον κόσμο. Είναι έγγαμος και πατέρας δύο παιδιών. Η συλλογή διηγημάτων “Μη το γελάς” είναι το πρώτο του βιβλίο.
--

Via: https://tvxs.gr/news/biblio/giati-leo-kai-grafo-istories?fbclid=IwAR0IX2_fEdHC8P6D1Igkm15THzY1CsyXYC__3djbOMJlkJiHbnsjtvRKKo4

Μη το γελάς. Του Βαγγέλη Γονιδάκη

Στις 2/4/19, 6μμ, θα γίνει η παρουσίαση του βιβλίου του Βαγγέλη Γονιδάκη "Μη το γελάς" (εκδόσεις Ταξιδευτής) στον Ιανό.

Για το βιβλίο θα μιλήσουν οι:

Βασίλης Βασιλικός συγγραφέας
(Διαβάστε επίσης: Ο Βασίλης Βασιλικός παρουσιάζει το βιβλίο: Μη το γελάς )
Σάσα Βούλγαρη προφορική αφηγήτρια-ψυχοπαιδαγωγός

Την εκδήλωση θα συντονίσει ο αρχαιολόγος-ιστορικός Γιάννης Κουτούλιας.

Αποσπάσματα του βιβλίου θα διαβάσει η Σάσα Βούλγαρη.

Λίγα λόγια για το βιβλίο:
Η συλλογή διηγημάτων του πρωτοεμφανιζόμενου Βαγγέλη Γονιδάκη «Μη το γελάς» απαρτίζεται από δύο ενότητες: στην πρώτη η ναυτοσύνη, η θάλασσα με τους κινδύνους που εγκυμονεί, και το βουνό με τους δικούς του όταν σκεπάζεται από τρία μέτρα χιόνι (και τα τέσσερα με μια γραφή λιτή που όμως σε συνταράζει με το Τραγικό νόημα της ζωής κατά τον Ισπανό Μιγκουέλ Ουναμούνο) και η δεύτερη ενότητα, ανάλαφρη και σαρκαστική ταυτόχρονα, αναμοχλεύει αυτό που παλιά το λέγαμε “ηθογραφία”, ενώ σήμερα -που  οι “αγροτοπολίτες” των πόλεων επιστρέφουν στο χωριό όπου γεννήθηκαν μόνο για τις καλοκαιρινές διακοπές τους, στα εξοχικά που έχτισαν εκεί ή στα πατρώα οικήματα που αναπαλαιώσαν-  δεν μπορεί να υπάρξει ηθογραφική γραφή αντίστοιχη του παρελθόντος καθώς  τηλεόραση, διαδίκτυο, κινητά και αυτοκίνητα κανοναρχούν τη ζωή μας. Οπότε με την μεσολάβηση του “χρόνου” αλλάζει και το σκηνικό: ηθογραφική πια μπορεί να είναι μόνο η μνήμη.
(Από τον Πρόλογο του Βασίλη Βασιλικού)

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα:
Ο Βαγγέλης Γονιδάκης κατάγεται από τη Δρυοπίδα της Κύθνου. Σπούδασε στη ΑΔΣΕΝ Πλοιάρχων της Κύμης και στη σχολή Ναυπηγών Μηχανολόγων Μηχανικών του Ε.Μ.Π.
Εδώ και τρεις δεκαετίες ξεκίνησε να εργάζεται στη ναυτιλία και συνεχίζει μέχρι σήμερα. Ταξιδευτής της ζωής, έχει επισκεφτεί πάνω από εκατό χώρες σ’ ολόκληρο τον κόσμο. Είναι έγγαμος και πατέρας δύο παιδιών.
Η συλλογή διηγημάτων “Μη το γελάς” είναι το πρώτο του βιβλίο.
--
Μη το γελάς
συγγραφέας: Βαγγέλης Γονιδάκης
πρόλογος: Βασίλης Βασιλικός
επιμέλεια: Κρυσταλία Πατούλη

Περισσότερα: http://www.taxideftis.gr/index.php/news-2/news-6/news-10/item/648-dolor-sit-amet-conse-ctet-port-sren-ste 

Info: Ιανός - 210 3217917, Σταδίου 24 - Αθήνα. Περισσότερα: https://www.ianos.gr/events/vangelis-gonidakis-mi-togelas-ekd.html 

"Ανάμεσα σ' εσένα και το φεγγάρι" ο νέος δίσκος του Λάζαρου Μαυροματίδη

Entre toi et la Lune​ (Ανάμεσα σ' εσένα και το φεγγάρι)

O νέος δίσκος (που κυκλοφορεί μόνο σε βινύλιο) του Λάζαρου Μαυροματίδη, και συμμετέχει ο χαϊνης Δημήτρης Αποστολάκης, μπορείτε να τον κατεβάσετε και να τον ακούσετε από εδώ: https://lazarosfrance.bandcamp.com/alb…/entre-toi-et-la-lune 

 Ο Λάζαρος Μαυροματίδης ζει και εργάζεται στη Γαλλία, είναι παντρεμένος με την Άννα και έχουν έναν γιο.

Lazaros Mavromatidis & Hainis Dimitris Apostolakis - J'ai eu un amour (avec Hainis Dimitris Apostolakis)

"Τα αιχμηρά" της Βασιλικής Λαμπίρη

Η Βασιλική Λαμπίρη για την ποιητική της συλλογή Τα αιχμηρά, εκδ. Μετρονόμος, 2019

«Κάθε αίτημα στην προσπάθειά μας να συναντηθούμε με τον Άλλον είναι ένα αίτημα αγάπης.
Αγάπη σημαίνει να δίνω αυτό που δεν έχω. Ο Freud έλεγε ότι όπου και να τον πήγαν οι θεωρίες του, οι ποιητές ήταν ήδη εκεί. Και ότι το νόημα της ζωής είναι να αγαπάμε και να εργαζόμαστε. Τα όνειρά μας είναι η βασιλική οδός. Από μόνα τους εμπεριέχουν απόλαυση. Όταν παίρνουν σάρκα και οστά, η απόλαυση φτάνει στο αποκορύφωμά της, οπότε η χαρά μου και η συγκίνησή μου για την έκδοση του πρώτου μου βιβλίου είναι μεγάλη. Ο χώρος του βιβλίου είναι ιερός. Μπαίνεις στη ζωή του αναγνώστη σου, στο σπίτι του, στο κομοδίνο του, κάτω από το μαξιλάρι του, δίπλα στην κούπα με τον καφέ του, στο ταξίδι του στο πλοίο για το νησί, κι αυτό είναι συγκλονιστικό πράγμα για μένα.
Τα περιεχόμενα είναι υλικό που έγραψα από το 2012 μέχρι σήμερα. Άλλα έχουν μελοποιηθεί κι άλλα όχι.

Ευχαριστώ το Polis art café και τον Βασίλη Χατζηιακώβου για τον πολύ όμορφο και ζεστό χώρο και την φιλοξενία.
Τον εκδότη μου, τον Θανάση Συλιβό, εκδόσεις Μετρονόμος,  για την υποστήριξή του. Ο Θανάσης είναι γνήσιος, αυθεντικός, έχει βαθιά γνώση του τραγουδιού, είναι πιστός στις αρχές και τις αξίες του, ακούραστος, γενναιόδωρος, με μεράκι, κέφι, ενθουσιασμό και αμεσότητα που εμένα προσωπικά  μου τα μετέδωσε και μου τα πρόσφερε απλόχερα.
Ευχαριστώ τον Γιώργο Ανδρέου. Ο Γιώργος, πιστεύει πάρα πολύ σε μένα. Μου έκανε την τιμή να προλογίζει το βιβλίο μου και να μου γράψει και ένα υπέροχο τραγούδι. Εκτός από πολύτιμος φίλος μου, είναι ολόκληρη σχολή και καλλιτεχνικό εργαστήριο από μόνος του. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι του έδωσε σκυτάλη ο ίδιος ο Μάνος Χατζιδάκις.
Την Φωτεινή Λαμπρίδη που ως συντονίστρια στις καλλιτεχνικές ομάδες διάδρασης και γραφής ήταν εύστοχη και οξυδερκής και μου φώτισε τον δρόμο να σκάψω και να βρω το προσωπικό μου στίγμα γραφής.
Την Κρυσταλία Πατούλη, κρύσταλλο, όνομα και πράγμα. Χωρίς την επιμέλειά της, την ενθάρρυνσή της και την επιμονή της δεν θα έφτανα στην έκδοση. Η Κρυσταλία έχει έναν τρόπο να σε κάνει να πιστεύεις στον αληθινό σου εαυτό χωρίς εκπτώσεις για κανέναν και επίσης να εστιάζεις στο εδώ και τώρα που τελικά είναι το μόνο που έχουμε κάθε φορά.
Και όλα αυτά δεν θα είχαν συμβεί  αν δεν είχα γνωρίσει τον Θράσο Καμινάκη και το Μικρό Πολυτεχνείο του, ο οποίος διέκρινε ποιητική φλέβα στην πένα μου και με παρότρυνε να ασχοληθώ με την γραφή. Μου είπε: ΄΄κοίτα Βίκυ, κάποια τρένα δεν τα χάνεις΄΄. Και ευτυχώς, τον άκουσα. Θράσο μου, σε ευχαριστώ.
Τον Θεόδωρο Κουέλη, την Βάλια Τσιργιώτη, τον Ευγένιο Ζαρκάδα, τον Νίκο Ζουρνή, την Νατάσα Καμπαστάνα, την Δήμητρα Μπουλούζου που μου έκαναν την τιμή να έρθουν απόψε να παίξουν τα τραγούδια μας.
Όλους τους συνθέτες που με έχουν μελοποιήσει, και ιδιαιτέρως τον Απόστολο Καλτσά που με έβαλε στην δισκογραφία με την Μικρόγειο, που είναι ένα διαμαντάκι.
Ειδικές ευχαριστίες στον Διονύση Μαρίνο, που μου μετέδωσε και μου ενστάλαξε το πάθος του για την λογοτεχνία.
Και στον Χρήστο Αγγελάκο, που δυστυχώς δεν είναι πια μαζί μας…. Καλό δάσος αγαπημένη μου, μου έλεγε…….
Τον Κωνσταντίνο Βαβυλουσάκη για το εξώφυλλο του βιβλίου, είναι κορυφαίος ζωγράφος, τα έργα του έχουν έντονη σωματικότητα, δυναμισμό και οι εικόνες του βγάζουν μια ενστικτώδη δύναμη που δεν αφήνει ασυγκίνητο τον δέκτη της τέχνης του.
Την οικογένειά μου, εννοείται.
Και τους φίλους μου, για την αγάπη τους καθημερινά και έμπρακτα. Ξέρουν αυτοί ποιοι είναι.
Και φυσικά ευχαριστώ από καρδιάς όλους σας και έναν έναν ξεχωριστά που ήρθατε απόψε εδώ και με τιμάτε, στηρίζετε και μου δίνετε μεγάλη χαρά.


Γιατί γράφω. Γράφω γιατί δεν μπορώ να κάνω αλλιώς. Έχω την αρρώστια που δεν γίνεται καλά. Το είδα σε έναν τοίχο στα Εξάρχεια γραμμένο πολύ ωραία: έγραφε: υπαρξικόπημα. Δεύτερον. Όσοι γράφουμε, γνωρίζουμε πολύ καλά ότι πατάμε σε ώμους γιγάντων. Από την πλευρά μου ένιωσα την ανάγκη να υπάρχει μια έγχαρτη καταγραφή, να αφήσω ένα ίχνος. Τρίτον. Τι γράφω. Στίχους; Έμμετρη ποίηση; Ποίηση; Θεωρώ ότι οι άνθρωποι είμαστε θάλασσες και δεν χωράμε σε κουτιά και ταμπέλες και ενυδρεία.

Ο τίτλος είναι αποτέλεσμα από αυτά που εισπράττω από όσους ακούνε ή διαβάζουν αυτά που γράφω, ότι δηλαδή η πένα μου είναι αιχμηρή. Ψάχνοντας τον τίτλο σκέφτηκα πως δεν θα μπορούσε να είναι κάτι άλλο.  Πιστεύω πολύ στο αρχέγονο, το αρχετυπικό, το πρωτεϊκό στοιχείο της ζωής, στο να διακινούμε τη φωτιά, είναι μια προμηθεϊκή προσέγγιση, κόντρα στην προκρούστεια λογική. Γράφω ορμώμενη από ακραίες πράξεις, πρόσωπα, συνθήκες και  καταστάσεις. Τα χλιαρά, τα ημίμετρα, τα στρογγυλεμένα και τα ατσαλάκωτα δεν με αφορούν, μου δημιουργούν νύστα και ανία. Αντισταθείτε στον περσικό τάπητα της πολυκατοικίας , έλεγε ο Μιχάλης Κατσαρός. Για μένα έχουν πολύ ενδιαφέρον οι πολύ υψηλές θερμοκρασίες. Ή οι πολύ χαμηλές. Θέλω οι λέξεις να χτυπάνε σαν ηλεκτρικό ρεύμα. Προτιμώ να μπαίνω στον πυρήνα, στο μεδούλι των πραγμάτων. Ίσως να παίζει ρόλο το γεγονός πως είμαι παιδί της πόλης, και συγκεκριμένα  του κέντρου. Τα υλικά της έμπνευσής μου είναι το βασικό δίπολο: ο Έρωτας και ο Θάνατος. Τραβάνε και οι δύο μια κάθετη γραμμή στα πράγματα. Και κανείς δεν μένει ίδιος μετά από την επέλασή τους. Με καίει η Ουσία, το Σώμα, το Αίμα της ζωής και νομίζω ότι σ’ αυτούς τους τόπους αξίζει τον κόπο να  την ψάξω. Βρίσκομαι  κάθε φορά μπροστά σε ένα μυστήριο, στον απόλυτο τρόμο, την λευκή σελίδα, το κενό, το τίποτα, ανάμεσα Θεού και ανθρώπου, και αρχίζω και σκάβω, παλεύω με όλες μου τις δυνάμεις, να βγω σε ένα ξέφωτο… Το δάσος, η μητρική σκιά, η σαγήνη, η πατρική φιγούρα,  το πρώτο αντικείμενο, η μάνα, η θηλή, η εξιστόρηση του τραυματικού, η απώλεια, η παρουσία-απουσία… το μυστικό δυναμό που δίνει ξανά ρεύμα.. και λέγεται Αγάπη… Μοιάζει με Χειρουργική επέμβαση. Εργαλεία. Αντικείμενα Αιχμηρά. Νυστέρια, λάμες, μαχαίρια, λαβίδες. Αντικείμενα ακριβείας. Αναζητάς. Να συναντηθείς με αυτό που αγαπάς. Και ανοίγεις δρόμους, με τρόπο διακαή, σφοδρό, με τον τρόπο που αγάπησες στο τρίσβαθο παρελθόν σου. Δεν ξέρω πού μπορεί να φτάσει κανείς σκάβοντας… Το σίγουρο είναι ότι το ποτάμι δεν γυρίζει πίσω.. Μέσα από τις ρωγμές μπαίνει το φως.. η ελευθερία.. τα αδιαπραγμάτευτα..

Και κάποια στιγμή: αναδύεσαι, εναρμονίζεσαι με το βάθος σου και λες:
»είναι ωραίο να είσαι αυτό που είσαι»
‘’Και να αγωνίζεσαι γι’ αυτό σε όλη σου τη ζωή.’’
Τη φωνή μου ρε κι ας μην έχω να φάω, λέει ο Γιάννης Στίγκας.
Το ζητούμενο είναι να φτάσουμε μέχρι εκεί όπου θα μάθουν οι πληγές μας να μας σέβονται.
Δανείζομαι από την Μαρία Λαϊνά: «Η αγάπη δεν τελειώνει ποτέ, δεν σταματάει να δίνει, ναι, το αίμα της δίνει, δεν κουράζεται να μας φροντίζει. ΑΠΟ ΠΟΛΥ ΚΟΝΤΑ, ΚΟΙΤΑΖΟΝΤΑΣ ΣΕ ΣΤΑ ΜΑΤΙΑ, ναι, είναι ο άρτος και ο οίνος, ο ατέλειωτος άρτος και οίνος, ναι, ΕΊΝΑΙ Η ΑΠΟΘΕΩΣΗ’.’

Ο ποιητής είναι προφήτης και θαυματοποιός σύμφωνα με τον Μίλτο Σαχτούρη. Τραγουδά τους ανθρώπους, πιστεύει βαθιά στους ανθρώπους, ότι όλοι είμαστε αλληλένδετοι κι αυτό είναι μια σοβαρή νοηματοδότηση.
»Και προχωρούσα μέσα στη νύχτα, χωρίς να γνωρίζω κανέναν, κι ούτε κανένας, κι ούτε κανένας,  με γνώριζε….. να περπατάμε, κρατώντας μια σπίθα τρεμόσβηστη μέσα στις υγρές μας παλάμες»: Μανόλης Αναγνωστάκης.
Τα ανείπωτα, τις παρατεταμένες μας σιωπές, την έρημο που όλοι κουβαλάμε μέσα μας, προσπαθούμε να την μετουσιώσουμε σε Τέχνη, σε Επιστήμη, σε Θεραπεία. Τα έργα των ανθρώπων είναι η προσπάθεια να μπούμε στο θαύμα.  Ό, τι ζούμε, ό,τι αγαπάμε, να γίνεται λόγος, να γίνεται έργο, διότι διαφορετικά καταργείται η ανθρώπινη διάσταση.
Μέχρι να επιτρέψουμε ο καθένας από εμάς στον εαυτό του να γιατρευτεί, ας αγαπάμε. Ας μην σταματήσουμε ποτέ να αγαπάμε.
Ο Τζακ Κέρουακ: «Οι μόνοι που αξίζουν για μένα είναι οι τρελοί, που τρελαίνονται για να ζήσουν, να μιλήσουν, να σωθούν, που ποθούν τα πάντα την ίδια στιγμή, δεν χασμουριούνται, δεν λένε κοινότοπα πράγματα, αλλά που καίγονται, καίγονται, καίγονται σαν τα μυθικά ρωμαϊκά κεριά…»

Και κλείνω φυσικά με Κατερίνα Γώγου: «Ποτέ δεν σημαδεύουνε στα πόδια. Στο μυαλό είναι ο στόχος, το νου σου ε;»


Βασιλική Λαμπίρη
25/2/19
Πόλις αρτ καφέ.
Παρουσίαση του βιβλίου «Τα αιχμηρά», εκδ. Μετρονόμος
-- 

Πηγή: fractalart.gr

«Θηρίο, όταν μπήκες μες στην πόλη, κανείς δεν σε μυρίστηκε, κανείς...»

«Η πόλη που μένω
ξηλώνεται
κλωστή κλωστή.

Κλείστε τα
τα τρελάδικα

δεν χρειάζονται πια
μας κάνανε έξωση».

«...σκύβω στο παράθυρο, σου δίνω το στήθος μου, αφήνω τσίπουρο στο ποτήρι σου και ερωτήσεις στο πιάτο σου, σε χτυπάω τατουάζ στα μάτια. Με λένε νύχτα, και να το θυμάσαι».

«Η μια σου όψη θάλασσα, η άλλη ερημιά, και αυτά που εγώ ξερίζωσα, για να σε συναντήσω. Δεν φοβάμαι, με λένε Πηγή».

(Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Σκέψεις για το σεμινάριο «Αφήγηση Ζωής» της Κρυσταλίας Πατούλη

Δεν ήξερα τι να περιμένω όταν είδα την ανακοίνωση του σεμιναρίου. Φανταζόμουν πως μέσα από μια σειρά ασκήσεων καταλαβαίνεις τα βασικά θέματα που σε απασχολούν σαν άνθρωπο, κυρίως υπαρξιακά και μέσα από το σεμινάριο μαθαίνεις να τα διαπραγματεύεσαι και να τα εκφράζεις.

Αν με ρωτούσαν τι τίτλο θα έβαζα στη διαδικασία αυτή θα έλεγα κάτι σαν... «Πως να ανακαλύψεις, να έρθεις σε επαφή και να εκφράσεις τον δημιουργικό σου εαυτό μέσα από ένα βιωματικό και υπαρξιακό σεμινάριο δημιουργικής γραφής».

Ανήκω σε μια γενιά (βέβαια αυτό ίσως να είναι φαινόμενο και άλλων γενιών) όπου οι δημιουργικοί άνθρωποι που συναναστρέφομαι και με τους οποίους έχω κοινή πορεία είναι/είμαστε μπλοκαρισμένοι. Λόγω συνθηκών, τρόπο μεγαλώματος, κρίσης κλπ., η γενιά μου μεγάλωσε με την πίστη ότι έχει πρόσβαση στην «ευκαιρία». Τα φοιτητικά μας χρόνια ήταν σαν το ταξίδι για το «Αμερικάνικο Όνειρο» που ναι μεν έγινε αλλά λόγω κρίσης προσγειωθήκαμε σε μια χρεωκοπημένη χώρα. Δε ζήσαμε πόλεμο και χούντα για να βιώσουμε στο πετσί μας την αγωνία της ύπαρξης. Τα έχουμε μάθει αυτά παπαγαλία από το σχολείο. Έτσι, δεν είχαμε εφόδια ή την αντοχή αν θες, να υπερασπιστούμε τον δημιουργικό μας εαυτό σε ασταθείς και δύσκολες καταστάσεις. Οι περισσότεροι γνωστοί καλλιτέχνες της γενιάς μου υποφέρουμε καλλιτεχνικά γιατί χάσαμε επαφή με τον δημιουργικό μας εαυτό (αν την είχαμε δηλαδή βρει και ποτέ). Μας έμεινε η «τέχνη» μας σαν τεχνική. Αλλά πασχίζουμε να έρθουμε σε επαφή με τον μέσα μας κόσμο και να τον εκφράσουμε. Αδυνατούμε να συνδέσουμε την υπαρξιακή μας αγωνία με το κοινωνικό σύνολο. Να γίνει το εγώ -εμείς, να κουμπώσει με την κοινωνικοπολιτική συνθήκη που ζούμε και τέλος να εκφραστεί. Γι’ αυτό το λόγo θα συνιστούσα ανεπιφύλακτα το σεμινάριο αυτό σε οποιοδήποτε δημιουργό από συγγραφείς, σκηνοθέτες έως και ζωγράφους.

Δε φανταζόμουν πως το σεμινάριο θα με «τάραζε» τόσο. Ένιωσα πολλές φορές το κεφάλι μου να καίγεται, αίσθηση που είχα μέχρι πρότινος μόνο έπειτα από θεραπευτική συνεδρία. Δεν ήξερα ότι ο συγγραφικός μου εαυτός με ξέρει καλύτερα από ότι εγώ την ίδια. Ήξερα πως κουβαλάω «Τις φωνές» άλλων ανθρώπων από την οικογένεια μου και από τη ζωή μου γενικότερα, αλλά δε φανταζόμουν ότι έχουν τόσο ζωντανή θέση στη ζωή μου και πως ακούγονται μέσα από τη δική μου φωνή όταν γράφω. […]

Κρυσταλία σε ευχαριστώ πολύ για τη γενναιοδωρία με την οποία προσέφερες τις γνώσεις σου. Η ασφάλεια που ένιωσα με έκανε να έρθω πιο κοντά στον εαυτό μου και να εκφράσω όσο αντέχω τον δημιουργικό μου εαυτό. Είναι σίγουρα ένα σεμινάριο που άλλαξε τον τρόπο που αντιμετωπίζω την τέχνη μου.

Ε. 

9-6-2018

Γεράσιμος Στεφανάτος: Στη θέση του Οιδίπποδα, βασιλεύει πλέον ο Νάρκισσος

Ποιος ο στόχος και το νόημα της ψυχανάλυσης σήμερα, σε μια εποχή κρίσης, ειδικά στην Ελλάδα, που η κατανάλωση ψυχότροπων φαρμάκων είναι η μεγαλύτερη στην Ευρώπη;

Ο ψυχίατρος, ψυχαναλυτής και συγγραφέας, Γεράσιμος Στεφανάτος, μέλος της γαλλικής ψυχαναλυτικής εταιρείας Quatrieme Groupe O.P.L.F, μιλά στην Κρυσταλία Πατούλη και το Tvxs.gr, επισημαίνοντας, μεταξύ άλλων, πως: «Τίποτα δεν εγγυάται ότι ο έλεγχος που επιτελείται στις ατομικές και συλλογικές ορμές, μπορεί να υποσχεθεί και την πρόοδο των κοινωνιών. Ο πολιτισμός, δεν είναι work in progress, γι’ αυτό οποιαδήποτε στιγμή μπορεί να ανατραπεί», και ότι:
«Η γενικότερη κατάσταση -κρίσης- που παρατηρούμε σε διεθνές επίπεδο, και όχι μόνο στη χώρα μας, οδηγεί σε νέες μορφές έκφρασης των διαφόρων ψυχοπαθολογιών του ανθρώπινου υποκειμένου. Δηλαδή, παρατηρούμε νέες μορφές παθολογίας που, αν αναφερθούμε στις κλασσικές φιγούρες της μυθολογίας μας, στη θέση του Οιδίπποδα, βασιλεύει πλέον ο Νάρκισσος».

Ποιο το νόημα της ψυχανάλυσης στη σημερινή εποχή της κρίσης;

Στο κοινωνικό πεδίο αντιλαμβανόμαστε μια δυσφορία στον πολιτισμό, όπως είναι ο τίτλος του περίφημου βιβλίου του Φρόυντ, «Ο πολιτισμός ως πηγή δυστυχίας», που παίρνει πλέον νέες μορφές, μέσα από:

• την καταστρεπτικότητα και το μίσος που βλέπουμε να κυριαρχούν στις σύγχρονες κοινωνίες,
• τα διάφορα γεγονότα της καθημερινής ζωής που διαβάζουμε στις εφημερίδες,
• την άνοδο του ρατσισμού,
• τους περίεργους πολέμους που δεν είναι όπως παλιά, όπως π.χ. ο οικονομικός πόλεμος,
• τις μορφές περιθωριοποίησης, φτωχοποίησης των ανθρώπων, σε όλες τις χώρες της Ευρώπης (και μη μιλήσουμε για τις χώρες του Τρίτου κόσμου που είναι τραγικά τα πράγματα),
• την έλλειψη στόχων – ιδανικών,
• ή συγκεχυμένες, ακόμη, καταστάσεις που δεν μπορούμε να «διαβάσουμε» άμεσα, μας φαίνονται ανεξήγητες. Δηλαδή, κάποιες νέες μορφές δυσφορίας στον πολιτισμό που ο Φρόυντ δεν περιέγραψε, γιατί δεν υπήρχαν στην εποχή του.

Βεβαίως, ο Φρόυντ, γράφει ότι κάθε άνθρωπος είναι δυνητικά εχθρός του πολιτισμού. Θέλοντας να πει ότι, το τίμημα που οφείλει ο άνθρωπος να καταβάλλει για να ελέγξει τις ατομικές και συλλογικές ορμές, είναι τεράστιο, και κατά συνέπεια, ενώ θα ήθελε τον πολιτισμό, συγχρόνως τον αντιπαλεύει. Είναι σαν να λέει «ναι» στον πολιτισμό εξωτερικά και εσωτερικά να λέει «όχι».

Οπότε, τίποτα δεν εγγυάται ότι ο έλεγχος που επιτελείται στις ατομικές και συλλογικές ορμές, μπορεί να υποσχεθεί και την πρόοδο των κοινωνιών. Ο πολιτισμός, δεν είναι work in progress, γι’ αυτό οποιαδήποτε στιγμή μπορεί να ανατραπεί.

Τώρα, αυτή η γενικότερη κατάσταση -κρίσης- που παρατηρούμε σε διεθνές επίπεδο, και όχι μόνο στη χώρα μας, οδηγεί σε νέες μορφές έκφρασης των διαφόρων ψυχοπαθολογιών του ανθρώπινου υποκειμένου. Δηλαδή, παρατηρούμε νέες μορφές παθολογίας που, αν αναφερθούμε στις κλασσικές φιγούρες της μυθολογίας μας, στη θέση του Οιδίπποδα, βασιλεύει πλέον ο Νάρκισσος.

Εννοώ, ότι το Οιδιππόδειο σύμπλεγμα είναι ένα πλέγμα επιθυμιών αλλά και απαγορεύσεων που δομεί το υποκείμενο. Ενώ, ο ναρκισσισμός, είναι το κλείσιμο του υποκειμένου στην απατηλή εικόνα ενός αυτάρκους και παντοδύναμου εαυτού. Στο κοινωνικό επίπεδο εκφράζεται με ένα κλείσιμο σε πεποιθήσεις οι οποίες μπορεί να γίνουν και νοσηρές.

Έτσι, βλέπουμε κάποιες νέες μορφές ψυχοπαθολογίας που εκφράζονται κυρίως στο σώμα, με εξαρτήσεις, είτε από ουσίες, είτε από το σεξ, είτε από τις παθολογικές ανθρώπινες σχέσεις, αντί της δυνατότητας να συνευρεθεί κανείς αποδεχόμενος την ετερότητα του άλλου.

Το ερώτημα, λοιπόν, που τίθεται κατ’ επέκταση, θα ήταν: Πώς μπορεί ο σύγχρονος ψυχαναλυτής να υποδεχτεί αυτές τις νέες μορφές αιτημάτων; Τροποποιούν τη βασική δομή της ψυχαναλυτικής θεωρίας, ή όχι;

Υπάρχουν πολλές απαντήσεις. Η άποψή μου είναι, ότι η φροϋδική θεωρία πρέπει να διατηρηθεί στη βάση της, διότι μόνο με αυτήν ως κεντρική αναφορά μπορούμε να κατανοήσουμε και τις νέες μορφές παθολογιών. Έχοντας, δηλαδή, κάτι σταθερό, μπορούμε να αναγνωρίσουμε το καινούργιο και να προσαρμοστούμε ως προς τις απαντήσεις που δίνει.

Μια δεύτερη σειρά σκέψεων θα ήταν ότι ο σύγχρονος άνθρωπος μοιάζει, πάλι σε αναφορά με τους περιορισμούς και τις επιθυμίες του οιδιπποδείου, να ξεφεύγει από αυτό το σχήμα:

• να μη δέχεται το άγχος (το άγχος είναι συστατικό της ανθρώπινης ύπαρξης),
• να μη δέχεται τους αυτοπεριορισμούς,
• να θέλει την ικανοποίηση της επιθυμίας του με κάθε κόστος,
• και στις πιο απλές εκδοχές, για να κατανικήσει το άγχος, να καταφεύγει στην αλόγιστη χρήση ψυχοφαρμάκων. Το άγχος μπορεί να είναι, είτε δημιουργικό, είτε παθολογικό, αλλά εν πάση περιπτώσει το άγχος είναι κάτι προς εξέταση.

Τα φάρμακα, είναι αδιαμφισβήτητα πολλές φορές απαραίτητα, αλλά η αλόγιστη χρήση τους είναι εξαιρετικά επικίνδυνη και δυστυχώς η χρήση αυτή ευνοείται και από τους ασθενείς και από τους ψυχιάτρους.

Δηλαδή, αντί το άγχος να γίνεται αντικείμενο επεξεργασίας, με προσπάθεια μετατροπής του «κατακλυσμιαίου» –παθολογικού- άγχους, σε άγχος εντασσόμενο στην ανθρώπινη συνθήκη με δυνατότητες δημιουργικών διεξόδων, αντ’ αυτού το φάρμακο «βουλώνει», κατά κάποιον τρόπο, κλείνει το ρήγμα που θα μας πήγαινε ενδεχομένως σε κάτι άλλο, σε μια σημασία, σε ένα συναίσθημα, και σε τελευταία ανάλυση, σε ένα τραύμα που προϋπήρχε, αλλά μπορούμε εκ νέου να το επεξεργαστούμε.

Αντί να αφεθεί ελεύθερη αυτή η δίοδος προς το εσωτερικό της ψυχής, έρχονται τα ηρεμιστικά –που στη χώρα μας, έχουμε τις μεγαλύτερες καταναλώσεις στην Ευρώπη- να «ηρεμήσουν» -ειρωνικά το λέω, προφανώς- να κλείσουν, δηλαδή, τη δυνατότητα αναζήτησης της αλήθειας για τον άνθρωπο.

Ασχολούνται, μόνο με την καταστολή του συμπτώματος, δηλαδή, χωρίς να φτάνουν σε αυτό που το προκαλεί; (όπως συμβαίνει, συνήθως, και για τα κοινωνικά προβλήματα)

Ο Φρόυντ, λέει, ότι το σύμπτωμα τη στιγμή που εκδηλώνεται, αποτελεί πολλές φορές, το πιο ζωντανό σημείο του ψυχισμού. Δηλαδή, πολλές φορές ο άνθρωπος κατά βάθος εκφράζεται από το σύμπτωμά του. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα τον αφήσουμε να υποφέρει, αλλά δε θα του στερήσουμε, πάση θυσία, το νόημα που εμπεριέχει το σύμπτωμά του, όπως ακριβώς είπατε.

Και ποιος είναι, λοιπόν, ο στόχος της ψυχανάλυσης, σήμερα;

Ο στόχος της ψυχανάλυσης για τον Φρόυντ, είναι η περίφημη φράση του: «Εκεί που ήταν Αυτό, εγώ πρέπει να γίνω». Όπου, το Αυτό, είναι εν ολίγοις το ασυνείδητο, το ενορμητικό στοιχείο, που σημαίνει ότι το Εγώ του ανθρώπου, οφείλει να το λάβει σοβαρά υπόψη.

Κάτι που προφανώς δε σημαίνει ότι θα εξαφανιστούν οι ορμές, γιατί τότε το ανθρώπινο υποκείμενο θα γινόταν ρομπότ. Σημαίνει οτι το υποκείμενο μέσω της ψυχανάλυσης, θα αποκτήσει γνώση του ενορμητικού του κόσμου -του ασυνειδήτου του , το οποίο ποτέ δεν εξαντλείται- και αυτή η γνώση(που είναι συγχρόνως αποδοχή μιας αδυναμίας, ικανοποίησης επιθυμιών, κυριαρχίας επί του εαυτού), συνιστά συγχρόνως, μια δύναμη.

Σε αυτό το σημείο, γίνεται μία μετατροπή της σχέσης μεταξύ συνειδητού και ασυνειδήτου, μια βαθύτερη αλλαγή της προσωπικότητας, που οδηγεί σε θεραπευτικά αποτελέσματα.

Και ποια τα αποτελέσματα της ψυχανάλυσης;

Κατ’ αρχάς, τα θεραπευτικά αποτελέσματα στην ψυχανάλυση δεν μετριούνται, (όπως μας προτείνουν οι διάφορες τεχνοκρατικές μέθοδοι στατιστικού τύπου, που έχουν ισχύ σε άλλους τομείς). Η ψυχανάλυση έχει δικούς της κώδικες, τους οποίους αναγνωρίζει και ο άνθρωπος που είναι σε ψυχανάλυση και ο αναλυτής.

Τώρα, η αποτελεσματικότητα των θεραπειών είναι ένα μεγάλο ζήτημα, γιατί βοηθούντος του συντηρητισμού των σύγχρονων κοινωνιών, ζητάμε όλα να γίνονται γρήγορα και αποτελεσματικά. Κατά το περίφημο, time is money (ο χρόνος είναι χρήμα), μοιάζει να ζητούνται πλέον απτά και γρήγορα αποτελέσματα, που σίγουρα δεν προσφέρει η ψυχανάλυση. Απ’ την άλλη, μια τέτοια αποτελεσματικότητα, είναι ψευδής, υπό την έννοια ότι έχουμε επανεμφάνιση του συμπτώματος με άλλη μορφή, και όχι μία βαθύτερη αλλαγή της προσωπικότητας.

Πόσο σημαντικό είναι το γνωστικό πεδίο της ψυχανάλυσης, για τον άνθρωπο;

Η γνώση είναι κάτι το οποίο πάντα ανοίγει ορίζοντες, ωστόσο, σε σχέση με τη διεξαγωγή μιας ψυχανάλυσης η ακαδημαϊκή ή εκλαϊκευμένη ψυχολογική γνώση δεν βοηθά ιδιαιτέρως. Αντιστρόφως μπορεί να αποτελέσει και μια άμυνα. Για παράδειγμα όλοι μιλάνε γενικώς για το «οιδιπόδειο σύμπλεγμα», όταν όμως πρόκειται για  την προσωπική ασυνείδητη οιδιπόδεια προβληματική τους, στο πλαίσιο μιας ψυχανάλυσης , τότε τα πράγματα αλλάζουν και εμφανίζονται συχνά αξεπέραστες άμυνες.

Όσον αφορά βέβαια το επιστημονικό γνωστικό πεδίο της ψυχανάλυσης, ανοίγει μια μεγάλη συζήτηση, και για τους άλλους κλάδους. Δηλαδή, κατά πόσο η έννοια του ασυνειδήτου μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν εργαλείο έρευνας για τις άλλες επιστήμες του ανθρώπου. Πράγμα το οποίο συνήθως δεν το βλέπουμε να συμβαίνει.

Μιλάτε για τη διεπιστημονικότητα, και για το πώς οι διάφορες επιστήμες συνθέτουν γνώση και εμπειρία και από τις άλλες επιστήμες;

Ναι, ακριβώς. Και εκεί τίθεται περισσότερο το ζήτημα της γνώσης, που μου θέσατε, και βεβαίως και στον άνθρωπο με την έννοια ότι του δίνει ιδέες, του ανοίγει ορίζοντες.

Επανερχόμενος στο ζήτημα των αντιστάσεων απέναντι στον εσωτερικό – ενορμητικό κόσμο και στο ασυνείδητο, οφείλουμε θα έλεγα μια στάση ταπεινότητας που πρώτος υπέδειξε, και επωμίστηκε, ο Φρόυντ ως επιστήμονας, ως ψυχαναλυτής και ως άνθρωπος, μιλώντας ο ίδιος για τα όνειρά του. Ένα μεγάλο μέρος των ονείρων, που αναφέρονται στην «Ερμηνεία των Ονείρων», είναι όνειρα του ίδιου του Φρόυντ, στο πλαίσιο της αυτό-ανάλυσής του.

Η ψυχανάλυση, βασίζεται στην αφήγηση των αναλυόμενων. Πόσο σημαντικό είναι το να αφηγούνται τη ζωή τους οι άνθρωποι, στο πλαίσιο μιας ανάλυσης, αλλά και γενικά;

Εννοείτε, για τη δυνατότητα του ανθρώπου να μιλήσει για την ιστορία του, για το παρελθόν του, και σε τελευταία ανάλυση να κατασκευάσει ένα παρελθόν για τον εαυτό του; Εδώ ανοίγει μια άλλη μεγάλη συζήτηση. Συμφωνώ ότι είναι αναγκαίες αυτές οι αφηγήσεις, στο τέλος-τέλος μάς το επαληθεύει η ανάγνωση των μεγάλων κλασσικών μυθιστορημάτων, όπως του Μπαλζάκ ή του Ντοστογιέφσκι, που τώρα πια δεν υπάρχουν γιατί οι τρόποι αφήγησης έχουν αλλάξει, αλλά αυτό είναι και θέμα που αφορά την λογοτεχνία.

Όπως και να έχουν τα πράγματα, το ζήτημα της αφήγησης στο ατομικό, στο προσωπικό πεδίο που κυρίως μας ενδιαφέρει αποκτά μια διπλή σημασία: Από τη μία απαιτείται για τη συγκρότηση του υποκειμένου να κατασκευάσει ένα παρελθόν και μία ιστορία, από την άλλη θα πρέπει να ξεχωρίσουμε τη συνειδητή ιστορία των γεγονότων της ζωής, από την ψυχική τους εγγραφή. Ένας που συνέδεσε και τα δύο ήταν ο Προυστ, στο «Αναζητώντας το χαμένο χρόνο», αυτό το κλασσικό μυθιστόρημα που σημάδεψε την ιστορία της  λογοτεχνικής και ψυχικής έκφρασης κάθε αυτο-βιογραφούμενου υποκειμένου.

Εν κατακλείδι, σε μία ψυχανάλυση, έχουμε ανάγκη τη συμβαντολογική αφήγηση(την αφήγηση δηλαδή των συμβάντων, των γεγονότων), η οποία θα χρησιμεύσει σα βάση για να κατασκευαστεί η ασυνείδητη εκδοχή της ιστορίας του υποκειμένου...

Και πόσο σημαντικά είναι τα όνειρα στην ψυχανάλυση;

Αυτή η ερώτηση ανοίγει άλλο ζήτημα, που δεν περίμενε, βέβαια, εμάς για να συζητηθεί. Ο διάλογος έχει αρχίσει από την αρχαιότητα. Ο Φρόυντ στο πρώτο μέρος από την «Ερμηνεία των ονείρων», αναφέρεται στους αρχαίους πως ερμήνευαν τα όνειρα, στη συνέχεια τι έγινε με τους ονειροκρίτες. Θέλω να πώ ότι ο άνθρωπος έχει πάντα την ανάγκη να αναζητήσει νόημα μέσα από διάφορα ψυχικά μορφώματα που εμφανίζονται, όπως είναι κατεξοχήν τα όνειρα.

Είναι γνωστό αυτό που έλεγε ο Φρόυντ, ότι τα όνειρα αποτελούν τη βασιλική οδό προς το ασυνείδητο. Σ’ αυτό μπορούμε να προσθέσουμε ότι τα όνειρα μάς φέρνουν σε επαφή με τον εσωτερικό μας κόσμο και μας εμπλουτίζουν. Πολλές φορές σε διάφορες θεραπείες, όταν εμφανίζονται όνειρα –ανεξαρτήτως του περιεχομένου τους- είναι ένα καλό σημάδι, γιατί δείχνουν ότι το υποκείμενο τρόπον τινά αυτό-θεραπεύεται. Στρέφει δηλαδή την προσοχή του στον εσωτερικό του κόσμο, στρέφει το βλέμμα του, στο εσωτερικό της ψυχής, γεγονός που αποτελεί φροντίδα εαυτού.

Τι θα λέγατε για τη δεοντολογία, ή αλλιώς για την ηθική της ψυχανάλυσης, και για όσους ασκούν το επάγγελμα του ψυχαναλυτή, σε ότι αφορά την συνεχή εποπτεία τους, κλπ;

Με την έννοια της ηθικής βέβαια και όχι της ηθικολογίας. Με την έννοια της ηθικής της ψυχανάλυσης που επιβάλλει διάφορους κανόνες και τόσο για τον αναλυόμενο, όσο και για τον αναλυτή. Ο Φρόυντ έθεσε την προϋπόθεση του ελεύθερου συνειρμού για την διεξαγωγή μιας ψυχανάλυσης, αλλά κυρίως έθεσε για τον αναλυτή την απαίτηση της αποχής και της ουδετερότητας. Δηλαδή, σε μια ψυχανάλυση, να μη δοθεί η δυνατότητα άμεσης ενορμητικής ικανοποίησης, ούτε για το αναλυτή ούτε όμως και για τον αναλυόμενο.

Η ψυχανάλυση είναι μια δραστηριότητα μετουσιωτική η οποία στο πλαίσιο της επιτρέπει, ακριβώς, να έχουμε πρόσβαση στον ενορμητικό κόσμο, μόνον υπό όρους και προυποθέσεις. Που σημαίνει, ότι ο ψυχαναλυτής χρειάζεται-απαιτείται για την άσκηση του επαγγέλματός του, μία διαρκής αυτοανάλυση του ίδιου, σαν προέκταση της ατομικής του ψυχανάλυσης. Αυτό  του επιτρέπει να συνεχίζει να βρίσκεται στην ψυχαναλυτική πολυθρόνα, το υπογραμμίζω, ως ψυχαναλυτής.-

*Ο Γεράσιμος Στεφανάτος είναι ψυχίατρος, ψυχαναλυτής, μέλος της γαλλικής ψυχαναλυτικής εταιρείας Quatrieme Groupe O.P.L.F. Σπούδασε και εργάστηκε στο Παρίσι· Ancient Attache des Hopitaux  Psychiatriques, ασχολήθηκε με τη θεσμική και την ατομική ψυχοθεραπεία των ψυχώσεων και ήταν υπεύθυνος κλινικής διδασκαλίας στην Ιατρική Σχολή Lariboisiere-Saint Louis του Πανεπιστημίου Paris VIΙ . Από το 1989 ασκεί ιδιωτικά την ψυχανάλυση στην Αθήνα. Διετέλεσε Διευθυντής του Τμήματος Ψυχιατρικής Εφήβων και Νέων του ΠΝΑ Γ. Γεννηματάς και ίδρυσε την Εταιρεία Ψυχαναλυτικής Μελέτης της Εφηβείας Ένηβος. Συνεργάστηκε με το Ευρωπαϊκό Κέντρο Μετάφρασης, Λογοτεχνίας και Επιστημών του Ανθρώπου (ΕΚΕΜΕΛ) και δίδαξε στο Τμήμα Θεωρίας και Ιστορίας της Τέχνης της ΑΣΚΤ. Συνιδρυτής του περιοδικού Εκ των υστέρων,  μέλος του  comite de lecture του ψυχαναλυτικού περιοδικού Topique  και της Revue française  de psychanalyse , διευθύνει στις εκδόσεις της Εστίας τη σειρά Ψυχαναλυτικά.  Τελευταίο  βιβλίο του Κατασκευές της ψυχανάλυσης, κατασκευή του ψυχαναλυτή,  Εστία-2016.

Διαβάστε επισης στο Tvxs.gr:

Γεράσιμος Στεφανάτος: Κατασκευή μιας ιστορίας, επινόηση μιας ιστορίας
Η Πιέρα Ολανιέ για την εφηβεία: «Κατασκεύασε το παρελθόν σου