Sultani -Από τη Μικρασία στην Κρήτη, της Μαρίας Μπρα
Η Μαρία Μπρα αφηγείται στο Tvxs την
εμπειρία της συγγραφής -Από την ιδέα στο τυπογραφείο- του πρώτου της βιβλίου,
με τίτλο «Sultani»,
που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ραδάμανθυς, προσκαλώντας μας και στην
πρώτη του παρουσίαση 19/1/26.
Η τροχιά που ακολουθεί μια ιδέα από τη
σύλληψή της μέχρι την πραγμάτωσή της σε βιβλίο θα μπορούσε να παρομοιαστεί με
το ταξίδι της Αλίκης στη Χώρα των Θαυμάτων, με αντίστροφη φορά όμως.
Η Αλίκη αρχικά αποκοιμιέται κάτω από ένα
δέντρο και ονειρεύεται ότι ένας λαγός την παρασύρει σε μια πτώση βαθιά μέσα σ’
ένα λαγούμι, όπου διάφορα ευτράπελα και ακατανόητα λαμβάνουν χώρα ακριβώς όπως
και στα όνειρά μας, όπου η λογική είναι απλώς ανύπαρκτη.
Κάπως έτσι μια ιδέα που είναι βυθισμένη
στο ασυνείδητο μπορεί με κάποιο έρεισμα να αναρριχηθεί στην επιφάνεια του
συνειδητού και να μετουσιωθεί σε βιβλίο, πίνακα ζωγραφικής ή γλυπτό μεταξύ
άλλων.
Το έρεισμα θα μπορούσε να είναι ένα
όνειρο, όπως και στην περίπτωση της ηρωίδας του Λιούις Κάρολ, μια εικόνα ή
κάποια ακούσματα, και πάντως σίγουρα κάτι που βοήθησε το ασυνείδητο να
δραστηριοποιηθεί και να ανασύρει απωθημένες σκέψεις ή τραύματα, την ύπαρξη των
οποίων αγνοούμε ή επιλέγουμε ν’ αγνοήσουμε.
Έτσι και στη περίπτωση του «Sultani- Από τη Μικρασία στην
Κρήτη» η ιδέα του βιβλίου υπήρχε ως απωθημένο, από την εποχή που, παιδί ακόμα,
άκουγα τις ιστορίες των γονιών μου για τους προγόνους μου, τη Μικρασιατική
Καταστροφή και την Κρήτη, κι έκλαιγα ή γέλαγα κι εγώ μαζί τους. Οι διηγήσεις τους
πάντα θ’ άρχιζαν ή θα τέλειωναν με τη φράση
«Αυτά θα ‘πρεπε να γίνουν βιβλίο».
Η αγάπη μου για τις ιστορίες θα πρέπει να
ξεκίνησε από αυτές τις αφηγήσεις. Άρχισα να διαβάζω ότι έπεφτε στα χέρια μου,
από κόμικς μέχρι Μαρκ Τουέιν, Ιούλιο Βερν και Λουντέμη. Αγάπησα τους Έλληνες
συγγραφείς που διδαχτήκαμε στο σχολείο και λάτρεψα την Οδύσσεια του Ομήρου και
το ταλέντο του στην περιγραφή που σε ταξιδεύει.
Αργότερα εμπνεύστηκα από τους Άγγλους
Βικτωριανούς και Ρομαντικούς, από τον Σαίξπηρ και την Γούλφ, αλλά και από
Ευρωπαίους και Αμερικανούς συγγραφείς όπως τον Φλομπέρ και τον Ντοστογιέφσκι,
την Πλάθ και την Λέσινγκ μεταξύ άλλων, οι οποίοι ήταν αντικείμενο των σπουδών
μου στην Αγγλική Φιλολογία.
Η ανάγκη για δημιουργία παρέμεινε
απωθημένο για αρκετά χρόνια αφού μεσολάβησαν καριέρα κι οικογένεια. Μέχρι το
2010 που παρακολούθησα το πρώτο σεμινάριο δημιουργικής γραφής με την Αθανασία
Γκανά για δύο περίπου χρόνια όπου κι αναδύθηκε η ιδέα του βιβλίου για τη
Μικρασιατική Καταστροφή και τη μετάβαση στην Κρήτη. Τα πρώτα δισταχτικά ίχνη
έκαναν την εμφάνισή τους στο λευκό χαρτί σαν την αλεπού του Τεντ Χιουζ.
Η οικονομική κρίση όμως ήταν άλλο ένα
ανάχωμα στις επιθυμίες μου. Έπρεπε να περιμένω λίγα χρόνια ακόμα πριν
παρακολουθήσω ένα δεύτερο Βιωματικό Σεμινάριο δημιουργικής γραφής το 2019 – 20:
«Αφήγηση Ζωής» υπό την καθοδήγηση της Κρυσταλίας Πατούλη, Δημοσιογράφου και
Σύμβουλου ψυχικής υγείας.
Το
μοίρασμα ψυχής στον πρώτο κύκλο του Βιωματικού Σεμιναρίου που παρακολούθησα λειτούργησε
ως καταλύτης για το «άνοιγμα» της συγγραφικής μου ιδιότητας. Ανακαλύπταμε
καινούριους συγγραφικούς εαυτούς μέσα από τα γραπτά μας και κάποιες φορές
ταυτιζόμασταν με αυτά των συνοδοιπόρων μας. Συνειδητοποιούσαμε ότι η διαδρομή
είναι ανηφορική για όλους αλλά κι ότι στο τέλος υπήρχε η επιβράβευση. Η
Κρυσταλία στο τιμόνι υπήρξε καθοδηγητής αλλά και αυστηρός κριτής που δεν
συγχωρούσε λάθη. Είναι μια επίπονη διαδικασία αλλά δεν αμφέβαλλα ούτε μία
στιγμή ότι στο τέλος του ταξιδιού, αργά ή γρήγορα θα έφτανα στην Ιθάκη μου.
Η ιδέα υπήρχε, όπως και το υπόβαθρο για να
πραγματωθεί. Για να μεταφερθεί στο χαρτί όμως ήθελε πολύ δουλειά. Πολύ έρευνα
για να μπορέσω να μεταφέρω το ύφος της εποχής στη παραμικρή λεπτομέρεια, από μαρτυρίες
ιστορικών γεγονότων μέχρι και τα σκεύη που χρησιμοποιούσαν εκείνη την εποχή.
Πολύ γράψιμο κι άλλο τόσο σβήσιμο, γράψιμο σβήσιμο και ξανά και ξανά και ξανά.
Μου πήρε πέντε χρόνια να τελειώσω το βιβλίο, το οποίο αρχικά ούτε που τολμούσα
να το ονοματίσω ως τέτοιο. Η σκέψη ότι κάποια μέρα θα το κρατούσα στα χέρια μου
τελειωμένο μου φαινότανε πολύ μακρινή.
Στόχος μου ήταν να μεταδώσω στον/στην
αναγνώστη/αναγνώστρια εικόνες που θ’ αφύπνιζαν όλες τις αισθήσεις έτσι ώστε
νοερά να μεταφερθεί στην εποχή εκείνη του ολοκαυτώματος της Σμύρνης κι έπειτα
στη Μεγαλόνησο, όπου οι Μικρασιάτες πρόσφυγες έκαναν μια νέα αρχή, με όλες τις
αντιξοότητες της ανέχειάς τους αλλά και της αντιμετώπισης από τους ντόπιους,
που δεν ήταν πάντα θετική, όπως και της
βαθμιαίας ενσωμάτωσής τους στη τοπική κοινωνία. Θα ήθελα το «Sultani» να γίνει μια
παρακαταθήκη για τις νεότερες γενιές έτσι ώστε να γνωρίσουν τη ζωή που έζησαν
οι πρόγονοί τους ως πρόσφυγες, τα ήθη και τα έθιμά τους, την απώλεια που βίωσαν
και πως όλο αυτό γίνεται μέρος της δικής τους ταυτότητας καθώς το κουβαλάνε στο
DNA τους. Δυστυχώς, 100
χρόνια μετά το θέμα του βιβλίου είναι ακόμα επίκαιρο.
Γράφοντας αυτό το βιβλίο συνειδητοποίησα
πως αυτή μου η επιλογή ήταν μονόδρομος, και ότι κάποια πράγματα δεν ορίζονται
από τον/την συγγραφέα ή για να το θέσω αλλιώς, κάποια πράγματα είναι πάνω και
πέρα από τη συνειδητό του/της συγγραφέα.
Όπως
επίσης συνειδητοποίησα πως ένα βιβλίο δεν τελειώνει ποτέ· αποκτά δική του
βούληση κι οι χαρακτήρες μπορεί να σε οδηγήσουν σε δρόμους την ύπαρξη των
οποίων δεν είχες καν φανταστεί και ο/η συγγραφέας πρέπει να επιλέξει κάποια
στιγμή πότε αυτό το ταξίδι θα τερματιστεί. Κάποιες φορές δεν ήθελα να τελειώσει.
Η τελική του μορφή με το εξώφυλλο (επιλογή
του Χρήστου Τσαντή των Εκδόσεων Ραδάμανθυς) και τον τίτλο με λατινικούς
χαρακτήρες ήταν ένα ευχάριστο ξάφνιασμα κι ένα όνειρο που έγινε πραγματικότητα.
Οι προσπάθειες τόσων ετών επιτέλους έπαιρναν σάρκα και οστά και η συγκίνηση
απερίγραπτη.
Ευχαριστώ όλους όσοι συντέλεσαν στην
δημιουργία αυτού του εγχειρήματος και ιδιαίτερα την Κρυσταλία Πατούλη, την
νονά, όπως την αποκαλώ, του πνευματικού μου παιδιού.
Εύχομαι οι αναγνώστες να εμπνευστούν από
το «Sultani» και να επιχειρήσουν να
γράψουν και οι ίδιοι γιατί η γραφή είναι πράξη απελευθερωτική.-
Sultani
– Από τη Μικρασία στην Κρήτη, της Μαρίας Μπρα, Εκδόσεις: Ραδάμανθυς 2025
Πρόσκληση για την πρώτη παρουσίαση του βιβλίου:
Την Δευτέρα 19 Ιανουαρίου, στις 19:00,
στο Calderone Art Space, Τριπτολέμου 8 στην
Αθήνα, παρουσιάζεται το βιβλίο της Μαρίας Μπρα, «Sultani- Από τη Μικρασία στην Κρήτη».
Το βιβλίο παρουσιάζουν οι:
-Κρυσταλία Πατούλη, Δημοσιογράφος
και Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας
-Ελένη Βατσέλα, Ιστορικός Τέχνης
ΑΣΚΤ
-Μαρία Μπρα, συγγραφέας του βιβλίου
-Χρήστος Τσαντής, υπεύθυνος των
Εκδόσεων Ραδάμανθυς, συγγραφέας
Το ιστορικό μυθιστόρημα «Sultani – Από τη
Μικρά Ασία στην Κρήτη» της Μαρίας Μπρα, ξετυλίγει την ιστορία μιας οικογένειας
που ξεριζώνεται βίαια από τα Αλάτσατα της Σμύρνης και προσπαθεί να ξαναριζώσει
στη γη της Κρήτης. Η συγγραφέας φωτίζει με ευαισθησία και ιστορική ακρίβεια τις
δραματικές στιγμές του διωγμού του 1922: τον πανικό, την απώλεια, τον
αποχωρισμό, το ταξίδι της προσφυγιάς, αλλά και το τραύμα που δεν τελειώνει με
την άφιξη στον «τόπο σωτηρίας». Η νέα πατρίδα δεν είναι πάντα φιλόξενη· ο
ρατσισμός, η καχυποψία και η κοινωνική απόρριψη συνοδεύουν τους πρόσφυγες,
δοκιμάζοντας ξανά την αντοχή και την αξιοπρέπειά τους. Οι πρόσφυγες άφησαν πίσω
τους τα σπίτια, αλλά πήραν μαζί τους τον κόσμο τους.
Κεντρική μορφή του έργου είναι η Ελένη, ένα
κορίτσι που ενηλικιώνεται πρόωρα μέσα στη βία της Ιστορίας. Μέσα από τη δική
της ματιά, η αφήγηση αποκτά ένταση, συναίσθημα και καθολικότητα. Η προσωπική
διαδρομή της ηρωίδας συναντά τη συλλογική εμπειρία χιλιάδων ξεριζωμένων
ανθρώπων, μετατρέποντας το ατομικό βίωμα σε κοινή μνήμη.
Το «Sultani» δεν είναι απλώς ένα ιστορικό
μυθιστόρημα. Είναι μια κατάθεση ψυχής για τη γυναικεία αντοχή, τη μητρότητα, τη
μνήμη που κληρονομείται και τη σιωπηλή δύναμη των ανθρώπων που, παρά τα εμπόδια
και τις δυσκολίες, συνεχίζουν να μάχονται. Ένα έργο που συνομιλεί με το
παρελθόν για να φωτίσει το παρόν και να υπενθυμίσει ότι οι ιστορίες των
προσφύγων δεν ανήκουν μόνο στην Ιστορία, αλλά και στο σήμερα.
Η Μαρία Μπρα κατάγεται
από την Κρήτη, είναι καθηγήτρια Αγγλικών και κάτοχος BA English /University of
London. Η αγάπη της για τη Λογοτεχνία ξεκίνησε από μικρή ηλικία κι ήταν αυτό
που την οδήγησε ν’ ασχοληθεί με τη Γλώσσα επαγγελματικά. Οι σπουδές της στη
Λογοτεχνία και τα σεμινάρια Δημιουργικής Γραφής που παρακολούθησε τα
προηγούμενα χρόνια της ανοίξανε το δρόμο για το μαγευτικό κόσμο της συγγραφής.
Το «Sultani» είναι το πρώτο της βιβλίο, αποτέλεσμα του Σεμιναρίου «Αφήγηση
Ζωής» της Κρυσταλλίας Πατούλη.
https://tvxs.gr/politismos/vivlio/sultani-apo-ti-mikrasia-stin-kriti-apo-tin-syllipsi-tis-ideas-mechri-to-typografeio/
